De wervelkolom: meer dan alleen je ruggengraat

De wervelkolom, ook wel ruggengraat genoemd, is een bijzonder stukje techniek in het menselijk lichaam. Deze structuur zorgt voor stevigheid én beweeglijkheid. Dankzij de wervelkolom blijven we rechtop staan en kunnen we ons soepel bewegen, zonder dat onze rug te zwaar belast wordt. Je kunt het zien als het geraamte van je bovenlichaam, zonder deze stevige kern zouden we letterlijk in elkaar zakken.

In de anatomie wordt de wervelkolom ook wel columna vertebralis (Latijn) of spine (Engels) genoemd. Het is de centrale botstructuur in het menselijk lichaam en bestaat uit 33 tot 34 ruggenwervels die samen de ruggengraat vormen. De betekenis van de wervelkolom in het lichaam is groot: hij draagt het bovenlichaam, beschermt het ruggenmerg en de zenuwbanen en maakt beweging mogelijk.

Maar de wervelkolom doet nog veel meer. Zo lopen er belangrijke zenuwbanen door de rug die signalen van en naar de hersenen vervoeren. Een gezonde ruggengraat is dus van groot belang voor je algehele welzijn, zeker als het gaat om slapen, slaaphouding en het voorkomen van rugklachten.

Deze zenuwbanen in de rug, ook wel wervelkolom zenuwbanen genoemd, vertrekken vanuit het ruggenmerg en vertakken tussen elke wervel naar spieren, organen en huid. Een beknelling of ontsteking van deze ruggengraat-zenuwbanen kan uitstralende klachten geven in armen, benen of romp. Als onderdeel van het skelet loopt de wervelkolom van de schedelbasis tot aan het staartbeen, waardoor zowel de ruggengraat als het ruggenmerg continu beschermd blijven.

Hoeveel wervels heeft een mens?

Een volwassen mens heeft in totaal 33 tot 34 wervels, waarvan 24 losse wervels en 9 tot 10 vergroeide wervels. Deze zijn onderverdeeld in:

• 7 nekwervels (cervicale wervels)
• 12 borstwervels (thoracale wervels)
• 5 lendenwervels (lumbale wervels)
• 5 heiligbeenwervels, die samen het heiligbeen vormen
• 3 tot 5 wervels van het staartbeen

De bovenste 24 wervels zijn beweeglijk, terwijl het heiligbeen en het staartbeen vergroeid zijn en zorgen voor stabiliteit. Het aantal wervels bij de mens varieert licht tussen 33 en 34, afhankelijk van hoeveel wervels het staartbeen telt. Dankzij deze combinatie van beweeglijke en vergroeide ruggenwervels is de wervelkolom zowel soepel als stabiel.

Anatomie van een enkele wervel

Elke losse wervel is opgebouwd uit een wervellichaam (in het Latijn corpus vertebrae), een wervelboog en verschillende uitsteeksels waar spieren en gewrichten aan vastzitten. Het wervellichaam is het dikke, ronde voorste deel dat het grootste deel van het gewicht draagt. De wervelboog, gevormd door twee lamina, sluit samen met het wervellichaam het wervelkanaal af, waar het ruggenmerg doorheen loopt. Wat zit er tussen de wervels? Tussen elke twee wervellichamen ligt een tussenwervelschijf die als stootkussen werkt en beweging mogelijk maakt. Deze bouw herhaalt zich in elke ruggenwervel, al verschillen de vorm en de afmetingen per regio van de rug.

Nekwervels: klein, maar belangrijk

Hoeveel nekwervels heeft een mens? Precies zeven. Dat is bij vrijwel alle zoogdieren het geval. Deze nekwervels zijn relatief klein, maar zorgen voor een groot bereik aan beweging in je hoofd en nek. De bovenste nekwervel heet de atlas en draagt letterlijk het hoofd. Samen met de tweede nekwervel – de draaier – maakt hij het mogelijk om te knikken en te draaien met het hoofd.

Omdat deze wervels zo mobiel zijn, is de nek ook gevoeliger voor overbelasting. Een verkeerde slaaphouding of een niet-ondersteunend hoofdkussen kan op termijn leiden tot pijn aan de nekwervels, stijfheid of hoofdpijn.

In de anatomie worden de zeven nekwervels genummerd van C1 tot en met C7, waarbij de C staat voor cervicaal. De cervicale wervel C5 bevindt zich ongeveer ter hoogte van het strottenhoofd. In de hele cervicale wervelkolom loopt het ruggenmerg beschermd door de wervelboog. Wie vaak wakker wordt met een stijve nek, heeft baat bij een hoofdkussen dat de nek precies op maat ondersteunt. Met de hoofdkussen testservice van Sonnemans kunt u een kussen enkele nachten thuis uitproberen voordat u kiest.

Borstwervels: de ruggengraat van je ribbenkast

De 12 borstwervels zijn verbonden aan 12 ribparen, die samen de borstkas vormen. Deze stevige structuur beschermt organen zoals hart en longen. Aan de achterzijde maken de ribben contact met de borstwervels, aan de voorzijde met het borstbeen. De schouderbladen bevinden zich aan de achterkant van deze zone en zijn enkel via spieren met de ribbenkast verbonden.

Deze regio van de rug is minder mobiel, maar wel erg belangrijk voor houding en ademhaling. De borstwervels worden genummerd van T1 tot en met T12, waarbij T staat voor thoracaal. De onderste borstwervel (T12) grenst direct aan de eerste lendenwervel. Aan welke ruggenwervels zitten de ribben vast? Alle twaalf borstwervels dragen een paar ribben: de mens heeft in totaal twaalf paar ribben, oftewel 24 ribben. De bovenste zeven ribparen zijn via kraakbeen direct verbonden met het borstbeen (echte ribben), ribben 8 tot en met 10 zijn indirect verbonden (valse ribben) en de onderste twee ribben zijn zwevende ribben. Deze rib-wervelverbinding geeft de thoracale wervelkolom stabiliteit en beschermt hart, longen en andere organen in de ribbenkast.

Lendenwervels: waar rugklachten vaak beginnen

De vijf lendenwervels (ook wel lumbale wervels) dragen het meeste gewicht van het bovenlichaam en zijn daardoor fors gebouwd. Hier ontstaan ook de meeste rugklachten, zoals spit of chronische lage rugpijn. Bij veel mensen is er sprake van pijn aan de wervels in deze regio, vaak veroorzaakt door overbelasting, een verkeerde slaaphouding of een matras dat onvoldoende ondersteuning biedt.

De onderste lendenwervel maakt contact met het heiligbeen, dat samen met het bekken de basis vormt van je wervelkolom. In de anatomie heten de lendenwervels L1 tot en met L5. De letter L staat voor lumbaal en verwijst naar de lende: het gebied tussen de ribbenkast en het bekken. Waar zitten de lendenen precies? In het menselijk lichaam bevinden de lendenen zich aan de zijkant van de onderrug, vlak boven de heupen. In zeldzame gevallen heeft iemand 6 lumbale wervels in plaats van vijf, een anatomische variant die meestal geen klachten geeft. Klachten aan de lumbale wervelkolom, van lichte stijfheid tot een hernia, zijn een van de meest voorkomende oorzaken van rugpijn in Nederland. De druk op de lendenwervels 4 en 5 neemt sterk toe bij langdurig zitten of tijdens de nacht op een te zacht of te hard bed. Een matras dat bij uw gewicht en slaaphouding past kan deze druk verdelen en het herstel ondersteunen.

Heiligbeen en staartbeen: de vergroeide wervels

Onder de lendenwervels bevindt zich het heiligbeen, een driehoekig bot dat bestaat uit vijf sacrale wervels. Deze vergroeide wervels groeien tussen het twintigste en dertigste levensjaar samen tot één stevig geheel. De sacrale wervelkolom vormt de brug tussen de rug en het bekken en draagt het volledige gewicht van het bovenlichaam via de heupen naar de benen. Onder het heiligbeen ligt het staartbeen, opgebouwd uit drie tot vijf kleine wervels, ook wel coccygeale wervels genoemd. Deze regio van de wervelkolom heeft geen beweeglijke wervels meer, maar vormt wel de stabiele basis waarop de rest van de ruggengraat rust.

De natuurlijke kromming van de wervelkolom

Wanneer je de wervelkolom van opzij bekijkt, zie je dat deze niet recht is, maar licht gebogen. Deze dubbele S-vorm is van groot belang om schokken op te vangen en het lichaam in balans te houden. We onderscheiden vier krommingen:

• Cervicale lordose – voorwaartse kromming in de nek
• Thoracale kyfose – achterwaartse kromming in de borst
• Lumbale lordose – voorwaartse kromming in de onderrug
• Sacrale kyfose – achterwaartse kromming bij het heiligbeen

Wanneer één van deze krommingen te sterk of te zwak is, kan dit leiden tot rugklachten. Een hyperlordose (een te sterke holling in de onderrug) komt vaak voor en kan veel druk uitoefenen op spieren en zenuwen.

Spieren, ligamenten en organen rond de wervelkolom

Tussen en rondom de ruggenwervels loopt een compleet systeem van spieren en ligamenten dat de rug ondersteunt en stabiliseert. De spieren van de wervelkolom, waaronder de diepe rugspieren en de spieren van de onderrug, zorgen voor rechtopstaan, draaien en buigen. Bekende spiergroepen zijn de multifidus en de erector spinae. De ligamenten van de wervelkolom zijn sterke bandjes die de wervels onderling met elkaar verbinden en voorkomen dat de rug doorknikt. Samen vormen deze weefsels de actieve en passieve stabiliteit van de rug.

De anatomie van de rug laat zien dat aan de achterkant van het lichaam, tussen de wervelkolom en de huid, ook verschillende organen beschermd liggen. De nieren en bijnieren zitten aan de rugzijde op lumbale hoogte, terwijl de alvleesklier en een deel van de lever op thoracale hoogte liggen. Welke organen zitten er in de onderrug? Het gaat vooral om de nieren en het onderste deel van het spijsverteringskanaal. De wervelkolom, ribbenkast en spieren van het menselijk lichaam beschermen deze organen tegen stoten en druk.

De juiste ondersteuning voor je wervelkolom tijdens de slaap

Tijdens de nacht herstelt je lichaam. Maar dat kan alleen als je rug goed ligt. Een matras dat te zacht is, laat je wervelkolom doorzakken; een te hard matras geeft onvoldoende drukverdeling. Beide kunnen leiden tot of verergeren van pijn in de wervels, beknelling van zenuwbanen in de rug of stijve spieren bij het opstaan.

Daarom is het belangrijk om een matras te kiezen dat past bij jouw lichaam, slaaphouding en eventuele klachten. Heb je vaak last van je nek? Dan is een goed hoofdkussen net zo belangrijk als het matras. De basis daaronder telt net zo hard mee: een goed afgestemde boxspring of bedbodem verdeelt het gewicht gelijkmatig over het matras en ondersteunt de natuurlijke kromming van de wervelkolom.

Persoonlijk advies voor een gezonde rug

Bij Sonnemans Slaapspecialist kijken we verder dan alleen een hardheid. We kijken naar de vorm van je wervelkolom, je slaappositie, je gewicht en of je bijvoorbeeld veel transpireert. Alleen zo vinden we samen het juiste matras dat jouw ruggengraat optimaal ondersteunt.

Twijfel je over je matras of wil je weten hoe je rug beter ondersteund kan worden? Onze experts helpen je graag verder in onze showroom. De koffie staat voor u klaar! Wilt u liever eerst op afstand advies? Via ons online slaapadvies beantwoorden de slaapadviseurs van Sonnemans uw vragen over matrassen, kussens en boxsprings die passen bij uw rug. Want een goede dag begint ’s nachts.

Veelgestelde vragen over de wervelkolom

Hoeveel wervels heeft een mens?

Een volwassen mens heeft in totaal 33 tot 34 wervels. Deze zijn verdeeld over 7 nekwervels, 12 borstwervels, 5 lendenwervels, 5 sacrale wervels (die samen het heiligbeen vormen) en 3 tot 5 wervels die samen het staartbeen vormen. De bovenste 24 wervels zijn beweeglijk, de onderste 9 tot 10 wervels zijn vergroeid.

Hoeveel nekwervels heeft een mens?

De mens heeft zeven nekwervels, ook wel cervicale wervels genoemd. Deze worden genummerd van C1 tot en met C7. Dit aantal is gelijk bij vrijwel alle zoogdieren. De bovenste nekwervel (atlas, C1) draagt het hoofd, de tweede nekwervel (draaier, C2) maakt het draaien van het hoofd mogelijk.

Wat is het verschil tussen de ruggengraat en de wervelkolom?

In het dagelijks taalgebruik betekenen ruggengraat en wervelkolom hetzelfde: beide termen verwijzen naar de botstructuur in de rug die uit ruggenwervels bestaat. In de medische wereld wordt de term wervelkolom iets vaker gebruikt, terwijl ruggengraat gangbaarder is in de spreektaal.

Waar zitten de lendenen precies in het lichaam?

De lendenen bevinden zich aan de zijkant van de onderrug, tussen de onderste rib en de heupen. In anatomische taal heet dit gebied de lumbale regio. In deze zone liggen de vijf lendenwervels (L1 tot L5), die het meeste gewicht van het bovenlichaam dragen.

Aan welke ruggenwervels zitten de ribben vast?

De twaalf ribparen van de mens zijn allemaal verbonden met de twaalf borstwervels (T1 tot T12). De bovenste zeven ribparen zitten aan de voorzijde ook vast aan het borstbeen en heten echte ribben. Ribben 8 tot en met 10 zijn indirect verbonden (valse ribben). Ribben 11 en 12 zweven vrij.

Wat zit er tussen de wervels?

Tussen twee wervellichamen ligt telkens een tussenwervelschijf: een rond kussentje van kraakbeen met een stevige buitenring en een zachte kern. Deze schijven vangen schokken op en maken het buigen, draaien en strekken van de wervelkolom mogelijk. Met de jaren kunnen ze aan hoogte verliezen.

Welk matras helpt bij klachten in de lumbale wervelkolom?

Bij klachten aan de lumbale wervelkolom (onderrugpijn) is het belangrijk dat uw matras de natuurlijke S-vorm van de rug volgt en de lendenen stevig ondersteunt zonder door te drukken. Welk type matras passend is, hangt af van uw gewicht, slaaphouding en de aard van uw klacht. Onze slaapadviseurs bekijken het graag samen met u in onze showroom in Someren.